O FUTURO DA IGREXA
Victorino Pérez Prieto. Lisboa 30 de Xaneiro de 2002


“¿Cando chegue o Fillo do Home, ¿atopará fe sobre a terra?” (Lc 18,8).
“O Reino de Deus xa está entre vós” (Lc 17,20)

1. A Igrexa do futuro xa está entre nós.

“Eu son o que vai vir no futuro. O que hai, o que é, é o que vai vir. O que eu son agora como cristiá, o que son as igrexas é o que vai vir. Para vislumbrar o futuro só compre ollarse no espello”. O que vai vir é o froito do que é, do que hai. O que son as igrexas agora é o que vai vir no futuro, aínda que tamén debamos estar abertos á novidade sorprendente. Isto é un pensamento moi bíblico; os profetas falan do futuro a partir do presente e Deus invítaos a ollar atentamente o seu entorno, o seu ser e a súa realidade presente para poder dicir a súa profecía: “¿Que ves Xeremías?…” (Xer 1,11-15). Do futuro non podemos dicir nada, só sabemos do hoxe; se ousamos falar do futuro é porque pode axudarnos a ver o presente. Mirar o futuro é mirar o presente con imaxinación creadora., o que supón sempre unha actitude esperanzada: se negamos o futuro xa estamos negando presente. Se podemos afirmar a presencia renovada da Igrexa ao longo do século XXI é porque somo capaces de vela con esperanza no comezo deste novo século. Ademais, mirar o futuro e o presente creativamente supón mirar o pasado, non para atopar nel as solucións automáticas aos problemas actuais da Igrexa, senón para descubrir a riqueza do cristianismo primitivo, as veces oculta ou esquecida, para aprender dos erros e iluminar as posibilidades do presente. Pero para achegarse á realidade da Igrexa aínda é necesario ter en conta algo máis: “O mellor da Igrexa permanece agachado a quen non se mergulla nela dalgún modo, ou a quen a examina únicamente como instrumento ou como problema: a Igrexa participa da categoría do misterio no sentido que lle deu Gabriel Marcel, é unha daquelas realidades que só implicándose nela é posible descubrirlle e acoller os seus mellores valores. Unha realidade que se esconde ó simple espectador ou a quen se achegue a ela como simple problema”. Por iso, precísanse tres actitudes básicas para falar do futuro da Igrexa:

1. Un achegamento realista e agradecido. Porque “a Igrexa é unha nai amable que nos dá xenerosa o gran regalo da vida de fe, sen ela imposible, e tamén unha nai chea de defectos que supón unha carga pesada”, como di moi ben Xosé Antón Miguélez. É moi vella unha afirmación moi sabia: “A Igrexa é unha casta meretrix”, a Igrexa é santa e prostituta; por iso, a pesar da súa historia de pecado, a Igrexa ten manifestado unha certa fecundidade evanxélica na súa misión de comunicar o Evanxeo. De feito, moitos nacimos á fe nesta Igrexa, e iso fainos incondicionalmente agradecidos a ela, máis alá de toda crítica. Nela recibimos os elementos básicos da fe: O Evanxeo, o Pobo de Deus (unha comunidade para vivilo…) e os Sacramentos.
2. Un achegamento solidario a unha Igrexa convocada urxentemente ao Reino. O que lle esixe unha perspectiva constante de conversión, máis aló da soberbia asfixiante de crerse posuidora da verdade. Tamén é tradicional outra frase demasiadas veces esquecida: “Ecclesia sempre reformanda”; a Igrexa debe sestar sempre en camiño, sempre en proceso de construcción, por iso, tamén, sempre en constante reforma.
3. Un achegamento crítico a unha Igrexa que pode e precisa ser cambiada, se quere poder seguir realizando a súa misión no futuro. Non pode perdurar unha Igrexa sen institución, sen leis, sen dirixentes funcionais, puramente carismática… E, a Igrexa ten que durar porque leva un tesouro precioso que lle pertence a toda a humanidade. Pero isto non obriga a aceptar como "sagradas" e intocables as formas que a institución ten hoxe.

Esta crítica da forma institucional e a actuación práctica da Igrexa debe ser especialmente forte respeito do seu autoritarismo clerical esmagador; este leva como consecuencia á marxinación dos leigos, especialmente das mulleres, traballadoras eternamente “invisibles” na Igrexa.

A teóloga española Mercedes Navarro facía recentemente unha lectura tremenda da Igrexa desde a parábola evanxélica dos viñadores homicidas (Cf. Mc 12,1-12; Mt 21,33-45; Lc 20,9-19). Nesta parábola, cuios protagonistas son todos masculinos, contrapoxense a bondade e a paciencia esperanzada do dono da viña, coa violencia, a agresión e o asasinato dos viñadores. Ao final, a viña é confiada a outra xente e os viñadores, que quixeron usurpar a herencia que corresponde ao Fillo amado, son eliminados. Mentres ao dono móveo o amor e o cuidado pola viña, aos viñadores móveos a ambición, o control e o poder. Nesta parábola, Xesús pensaba concretamente nos dirixentes de Israel e así o entenderon estes, e por iso o mataron. Pero se facemos a transposición desta metáfora á Igrexa, como se adoita facer na predicación, “a conclusión a que chegariamos nun sinxelo percorrido histórico, pareceriase tanto á conclusión da parábloa que ata daría medo”. Porque, aínda que non tódolos líderes relixiosos responden a este perfil, sí corresponde este ao estamento clerical en xeral, marcado polo afán de poder e control, máis que polo amor polo pobo ao que din servir.

A parábola remata coa frase “a pedra que os canteiros rexeitaron é agora a pedra esquinal”. ¿Quen pode ser esta pedra hoxe? Certamente: os pobres, os marxinados, a mocidade… e especialmente as mulleres, que son a maioría dos pobres, a mitade dos xoves e… as que aínda enchen as igrexas e traballan máis activamente nelas.

2. A Igrexa autoritaria-piramidal, un proxecto caduco.

“A fe cristiá, tal como é presentada oficialmente polo discurso da institución eclesiástica, interesa cada día a menos persoas… A crise relixiosa e de Igrexa móstrase como un proceso que afecta á sociedade, á cultura, desde o máis humano ata o máis divino… Estando así as cousas, aos cristiáns non nos queda máis remedio que vivir a nosa fe nunha situación de fronteira. E en non raras veces, mesmo nas marxes desa fronteira. Non se trata dunha actitude de rebeldía, trátase da única posibilidade de coherencia que temos ao noso alcance”.

Este diagnóstico do teólogo español José Ma Castillo resulta moi duro, pero non menos acertado. Xa dixera o propio Castillo algo semellante hai anos no seu libro La alternativa cristiana. O problema máis grave é que cando a xente se vai das igrexas, estas, en vez de pensar, reflexionar e ser capaces de alumbrar unha resposta nova, séntense ofendidas e reaccionan atacando: aos que se botan fora e aos que se quedan dentro, pero críticamente. En cambio, a cada vez maior irrelevancia das Igrexas no mundo actual impón unha reflexión creativa e esperanzada; porque o máis irrelevante é precisamente o seu estancamento institucional (mentes, teoloxía, formas, organización premodernas…). Marcel Légaut, un leigo que fixo boa teoloxía, dixo con contundenecia:“A mediocridade dos ambientes cristiáns é un síntoma do fracaso da Igrexa”. Esta mediocridade dos ambientes e da maioría das persoas é evidente, a pesar do milagre e a revolución do Vaticano II. Unha mediocridade, sen dúbida, da que é particularmente culpable a xerarquía, por fomentar máis a ortodoxia da doctrina e o culto que a ortopraxis da vida e a vivencia persoal da fe, a disciplina máis que o pensamento, as devocións máis que unha espiritualidade fonda, unha moral sexual estricta máis que a aposta decidida pola xustiza…

O presente e o futuro xa lle están pasando factura a Igrexa por este autoritarismo, por este modo dictatorial e cheo de suficiencia de exercer o papel da autoridade na Igrexa.

“Séculos de conservadurismo e preocupacións máis políticas que relixiosas, disimularon e levaron cada vez máis a unha pobreza humana, aínda que no pasado estivera tapada cunha asistencia regular ao culto e cunha moralidade bastante xeralizada… devocións fáciles… Só se os cristiáns saben seguir como discípulos no camiño aberto por Xesús, poderán remediar esta impreparación e autosuficiencia que suporía para o cristianismo a súa derrota final… Demasiado tempo o cristianismo limitouse a cifrar a súa acción na animación dun auditorio mudo e pasivo, crédulo e sen espírito crítico, que quedou nun estadio infantil… Non poderá sair airoso da mutación que o salvaría da morte, sin que os seus membros, considerándose verdadeiros discúipulos de Xesús… se esforcen por si mesmos en avanzar cada vez máis no coñecemento do ser íntimo de Aquel do que o cristianismo perpetuou… o recordo vivo”.

Marcel Légaut contrapón moi adecuadamente as relixións de autoridade á relixión da chamada. As relixións de autoridade están marcadas polos costumes dos pobos nos que reinan; costumes que elas mesmas van conformando… Dan reglas de vida adaptadas ás posibilidades materiais e impoñen as súas lei no nome da autoridade divina, na que se din fundamentadas. Piden unha adhesión de tipo colectivo. Por iso, non axudan á maduración das persoas, pois mantéñense gracias ao amaestramento colectivo dos membros. Consecuentemente acaban deixando desértico “aquel fondo de humanidade do que cada un podería extraer a súa personalidade”, aínda que as máis evolucionadas esbocen nos fieis unha primeira interioridade, di moi ben Marcel Légaut. Por iso, aínda que no seu primeiro momento puideron ser innovadoras, en canto se instalan socialmente son necesariamente conservadoras a tódolos niveis.

Estas relixións están condenadas a desaparecer “pois acaban sendo un impedimento para os seus fieis e que as sociedade avancen nun desenvolvemento humano máis persoal”. De feito, salvo que se permaneza nun infantilismo, non hai ningunha doutrina que poda ser comprendida e que teña que ser aceptada da mesma maneira por tódalas persoas. A medida que as persoas van sendo máis cultas e máis conscientes, unha doutrina imposta a todos por unha relixión de autoridade non pode recibir lexítimamente deles máis que unha aceptación xeral, verbal e imprecisa. Se a relixión pretende esa adhesión fará que os seus adeptos permanezan “no exterior das súas vidas profundas”, como di Légaut, que aínda engade algo máis grave: “A lei imposta por unha relixión de autoridade é espiritualmente homicida… O home que de verdade está vivo busca para atopar; pero elas xa atoparon e non teñen que buscar”. É evidente que a estas relixións fáltalles fe nas posibilidades espirituais dos seres humanos; por iso, limítanse a utilizar os seus instintos gregarios, apoiándose sobre a súa pasividade e a súa credulidade, polo que levan á superstición máis que a unha fe persoal e confiada. “Non aprecian o valor do ser humano en si mesmo –di Légaut– … Ignoran que non abonda con moldear as persoas por fóra, compre chamalas por dentro á tarefa da súa propia creación”.

En troques, as relixións de chamada baséanse nunha acción que tenta “despertar na persoa a sí mesma, esforzándose por sacala non só do seu entumecemento espiritual, senón tamén dun infantilismo relixioso, para chegar a un encontro de si mesmo, chamandoo a unha actividade de creación e transformación do mundo” máis aló das limitacións e a disciplina, por iso nunca queren un somentemento servil.

A relixión de chamada supera e realiza plenamente o que puideron iniciar positivamente as relixións de autoridade no pasado. Contrariamente coa relixión de autoridade, está sempre en perpetua construcción, como unha obra sempre inacabada. A unidade das persoas e das comunidadees vaina facendo o Espírito, non a disciplina. “A súa interna cohesión é enxendrada a través da converxencia dos diversos camiños persoais, na vía da fidelidade á chamada… e así vaise erguendo unha estabilidade fundamental”. Exténdese por contacto individual, pola influencia persoal e polas resposta de ambos. Por iso xeneran unha fe persoal e comunitaria a un tempo.

Desde o comezo, o cristianismo foi unha relixión de autoridade para os que non coñeceron persoalmente a Xesús; ao comezo, esa autoridade era só o testemuño dos discípulos, pero logo converteuse en imposición, cando a Igrexa chegou a ser a relixión oficial do imperio.

No que respecta ao Mestre nazareno, Xesús falaba con autoridade, pero cunha autoridade interior que era proposta a través da súa persoa; non quería impoñerse artificialmente, senón ser buscado persoalmente. Porque Xesús era a autoridade en persoa, que buscaba que a xente se abrise a si mesma; buscaba o seu despertar espiritual… O fundamental era a súa chamada de persoa a persoa. Por iso, Xesús pasaba entre a xente coma un sementador, máis que coma o fundador autoritario dunha nova relixión. A autoridade de Xesús dependía da súa misión, e esta emanaba do seu propio ser: a presencia de Deus no seu eu máis fondo. Velaí o esencial do cristianismo. Por iso, a herencia de Xesús fai do cristianismo unha relixión de chamada, aínda que desde o comezo fora tamén unha relixión de autoridade. É por iso que as Igrexas poden e deben propor a súa mensaxe a tódolos homes e mulleres, aínda que non a través dunha imposición, senón a través da comunicación testemuñal do seus membros. O verdadeiro fundamento da Igrexa de Xesús non pode ser a autoridade exercida por algúns dos seus membros, senón a chamada sentida cada día desde dentro de cada un dos bautizados e discípulos. Máis aínda, a Igrexa, o cristianismo, só ten futuro desenvolvendo a súa dimensión de chamada.

Pero non podemos esquecer que a coexistencia dunha relixión de autoridade coa relixión de chamada é algo característico do cristianismo. Por iso, o cristianismo é, en acertadas palabras de Légaut: “Relixión de autoridade por necesidade… relixión de chamada por esencia, porque está unido indisolublemente a Xesús de Nazaret… Esta paradoxal coexistencia está estritamente unida á grandeza do ser humano e á natureza de Deus… Isto fai que sexa necesario o imposible para que o que é subsista”. Isto é o que afirmou tamén Leonardo Boff no seu polémico libro Igreja, carisma e poder. “A relixión é a fe expresada e institucionalizada; e a fe é o núcleo e a substancia da relixión”, escribe o seu irmán Clodovis. En efecto, a fe exprésase sempre na dimensión sociolóxica da relixión e as igrexas. Non existe nin pode existir o cristianismo puro, o que existe é sempre a(s) Igrexa (s) como expresión histórico-cultural e obxectivación relixiosa do cristianismo. O carisma e o poder son necesarios sempre na fe-relixión, pero non excluintes: A Igrexa carismática, como expresión dunha relixión de chamada, e a Igrexa autoridade, expresión da necesaria institucionalización que articule esta relixión, necesitan complementarse para que o proxecto liberador de Xesús poida ir adiante. Por iso, no futuro, a autoridade e a obediencia seguirán sendo necesarias, pero o espírito que as anime será, necesariamente, de outra maneira totalmente distinta, se quere permanecer como proxecto cristián.

3. O futuro da Igrexa é dunha Igrexa nova: a comunidade de iguais no seguimento de Xesús.

“É a hora de novos paradigmas, novas estratexias, novos valores e actitudes. Son exigencias para todos nós, que admitimos, entre éxitos e victorias, os desacertos dos procesos de liberación do século XX e soñamos cun futuro próximo no que tódolos pobos teñan saciada a fame de pan, e teñan aplacada a fame de beleza, que, a diferencia da primeira, é insaciable” (Frei Beto). Paréceme que hai como cinco aspectos fundamentais na Igrexa no futuro, para que poida permanecer e ser fiel ás súas orixes evanxélicas:

a) A esencia da Igrexa e do cristianismo está en Xesús Cristo. Dúas frases de dous grandes cristiáns franceses, un clérigo e un leigo, separados por máis de cen anos: “Coñecer a Xesús Cristo é todo, seguir a Xesús Cristo é todo” (Antoine Chevrier). “O cristianismo está indisolublemente unido a Xesús de Nazaret, home de liberdade e de chamada” (Marcel Légaut). A primeira afirmación fundamental que compre facer é que Igrexa do futuro ten que volver ao esencial: axudar a que as persoas descubran a Xesús Cristo, a súa persoa, a súa mensaxe e a súa praxe de liberación, para comprometerse con ela. Xesús é unha persoa a redescubrir por cada cristián constantemente, pacientemente e persoalmente. E iso non pode ser imposto, só pode ser descuberto.

Se a Igrexa perde a Xesús, perde o esencial. É o mismo que o perda a Igrexa tradicionalista, que a Igrexa progresista… Parece algo tan fundamental que non faría falla recordalo, pero non é así. Non tódolos cristiáns e cristiás semellan telo moi claro; a nivel popular porque moitos confunden un sentimento relixioso xeral con ser cristiáns (“eu son cristián porque creo en Deus”), e a nivel “progresista”outros a outros non lles importa trocar a Xesús Cristo por… Shiva. Pero sin Xesús desaparecerá o cristianismo, aínda que quede unha bonita mensaxe moral ou espiritual. Compre engadir tamén que a persoa e a mensaxe de Xesús non se poden circuscribir a unhas leis ou unhas normas relixiosas; sobre todo cando estas normas acogotan as vidas das persoas, as súas relacións máis fondas.

Este encontro e seguimento de Xesús Cristo, ademais de que non pode ser unha gnose, ou coñecemento para saber máis, senón unha movilización da persoa que ten que levala a unha transformación persoal, debe levar inevitablemente a un compromiso na transformación do mundo, no xeito que Xesús anunciou de parte de Deus: o compromiso co Reino de Deus: un mundo de irmáns baseado na xustiza en paz, sobre todo para os que menos poden.

Isto leva a unha consecuencia que Xabier Pikaza desemnolveu amplamente nun libro fundamental: o cristianismo xa non pode tentar ser un sistema contra outro sistema, senón que debe buscar levar á xente, humildemente, a súa proposta alternativa. Se o cristianismo tentara hoxe volver a ser o sistema social, como foi noutrora, “non cumpriría a súa misión e non merecería sobrevivir máis que en forma fósil”, porque non pode competir co sistema social no progreso material, social ou político, di tamén Légaut. En troques, a súa misión está onde a sociedade manifesta a súa impotencia: esta non pode facer outra cousa que proporcionar benestar aos cidadáns – e só a uns poucos… comprirá engadir –, pero sempre será incapaz de darlle interioridade, se non lle esteriliza esa capacidade… O cristianismo ten a función de axudar ás persoas a que se descubran a si mesmas e descubran o Misterio de Deus. Por iso, Xabier Pikaza chega a dicir: "O trunfo do sistema libera as igrexas de tarefas administrativas e sacrais que viñeron facendo deste antigo… permite liberar ao cristianismo da súa forma occidental para descubrilo como experiencia de absoluta gratuidade e comuñón… obriga ás igrexas a buscar modelos de vida cristiá, en clave de liberdade, máis en consonancia coas institucións do NT… luz da autoridade de Xesús e do NT, hai que dicir que a Igrexa correu o risco de volverse orde sacral… Nesa liña, moitos clérigos volvéronse administradores do sistema e da cultura ambientais, máis que testigos da pascua de Xesús, é dicir contemplativos… Só é sacral para Cristo o testemuño e o exercicio do amor gratuíto, sempre persoal, de homes e mulleres".

b) O compromiso cos pobres ten que marcar a praxe e a reflexión da Igrexa. Isto, en primeiro lugar, pola sinxela razón de que os pobres son hoxe a meirande parte da humanidade. Pero, ademáis, porque o Evanxeo é, sobre todo una Boa Nova para os pobres (Lc 4); por iso, esta aposta significa que a Igrexa debe descubrir e vivir a centralidade do pobre como lugar teologal e aínda principio teolóxico fundamental na súa mesma reflexión teolóxica, ir a eles e descubrir a entraña do Evanxeo con eles, para chegar a converterse principalmente en Igrexa dos pobres. Esta correlación entre Deus e os pobres é o que a Teoloxía da Liberación chama “principio xesuánico”, que ven significando algo moi sinxelo, pero de consecuencias revolucionarias:“Deus ama e defende ao pobre polo mero feito de selo”.

Como recorda repetidamente Jon Sobrino, o “eu-aggelion do mercado” coloucou ao mundo contemporáneo nunha situación mundial das máis aberrantes da historia: o 20% da poboación rica posúe o 86% do PIB dos mercados mundiais, e aínda esa riqueza dos ricos está, sobre todo, nas mans duns poucos, que, por riba, ¡son aplaudidos por iso! Para máis aberración, en 80 países a renta é hoxe inferior á de hai unha década. Segundo o Consello Económico e Social da ONU nos últimos 25 anos duplicouse o número de pobres no mundo: en 1960 a relación entre ricos e pobres era de 1 a 30, en 1990 de 1 a 60 e en 1997 ¡chegou a ser de 1 a 75! É unha realidade que nos sobrepasa, e que manifesta un verdadeiro “fracaso da humanidade”, fracaso particular dos cristiáns, señores do mundo. Un “insulto para os pobres” e unha “cegueira tranquilizante”e escandalosa para os que estamos nos países ricos.

Por iso, Jon Sobrino e os teólogos da liberación repiten, con razón, que a Igrexa do século XXI ten que volver aos planteamentos abandonados de Medellín e a Teoloxía da Liberación, que ofreceu un cristianismo que era realmente boa nova para os pobres: “A nosa Igrexa e o noso mundo necesitan imperiosamente da Igrexa dos pobres que xurdiu en Medellín, porque o noso mundo é un mundo de pobres. Os que viven na abundancia son unha excepción”. Fronte a un rexeitamento disto como utopía ilusa, esta teoloxía afirma hoxe, con moita razón, que a Igrexa dos pobres foi real algunha vez, por iso pode volver a ser real, se se alimenta dunha determinada fe cristolóxica e eclesiolóxica; esta é unha fe elaborada desde abaixo, desde o seguimento de Xesús nas Comunidades Cristiás de Base, que tiveron nos anos setenta-oitenta unha creatividade desbordante.

Compre engadir, que é esta aposta polos dereitos dos pobres a que debe marcar fundamentalmente os principios morais e a praxe moral da Igrexa, máis que a obsesión por unha ou outra conducta sexual, superando esa fixación da moral dos católicos en cuestións sexuais, algo moi relativizada e mesmo practicamente ausente no Evanxeo. A Xesús de Nazaré non lle preocupaba tanto a conducta sexual da xente, cando a xustiza para os oprimidos. Ademais, esta sexualidade debe ser valorada positivamente, como parte integrante do ser humano querido por Deus, para ser vivida con gozo e non con culpabilización, no marco do amor. E nisto, a Igrexa ten que cambiar moitos para transmitir unha mensaxe de ledicia e de esperanza e non de condena e negativismo.

c) A Igrexa debe ter en conta non só a Xustiza e a Paz entre os homes e as mulleres do planeta, senón tamén a harmonía con toda a Creación. Cómprelle á Igrexa unha visión que vaia máis aló do antropocentrismo exclusivista, para chegar á harmonía con todo o creado. Como ben soubo reflexar L. Boff, o grito da terra é parello ao grito dos pobres, que claman pola súa liberación.

Na Conferencia ecuménica de Seúl en 1990 (“Cara a unha alianza pola xustiza, a paz e a salvagarda da creación”), o cardeal Kim, arcebispo católico desa cidade, coñecido polo seu compromiso a prol dos dereitos humanos, dixo: "Se tan só todas estas igrexas nos unisemos na busca da xustiza e a paz, na nosa sociedade e no mundo, se tan só puxesemos tanta enerxía para promover o respeito da natureza como a que poñemos para facer andar as nosas organizacións eclesiásticas, creo que o Reino de Deus non estaría lonxe". Neste espírito, o documento de Seúl recolle un decálogo de afirmacións fundamentais:

1. Afirmamos que cómpre dar conta a Deus de todo exercicio de poder.
2. Afirmamos a opción de Deus a favor dos máis pobres.
3. Afirmamos o mesmo valor de tódalas razas e de tódolos pobos.
4. Afirmamos que homes e mulleres son imaxe de Deus.
5. Afirmamos que a verdade é o fundamento dunha comunidade de seres libres.
6. Afirmamos a paz de Xesús Cristo.
7. Afirmamos que toda a creación é benquerida por Deus.
8. Afirmamos que a terra é do Señor Deus.
9. Afirmamos a dignidade e o compromiso da xeración nova.
10. Afirmamos que os dereitos da xente son un regalo de Deus.

d) A nova Igrexa deberá ser unha comunidade de bautizados e iguais. A Igrexa debe ser realmente o que a teoloxía feminista chama a “ekklesía das mulleres” … e tamén dos homes: unha comunidade e discipulado de iguais no seguimento de Xesús, convocados polo seu bautismo. Na Igrexa fálase moitas veces nos últimos tempos da dignidade igual de tódolos seus membros, pero isto é unha mentira, e segue a manterse a desigual dignidade entre xerarquía e pobo, como noutrora. En troques, a Igrexa debe ser a Igrexa dos os bautizados: leigos/as-clérigos/as. Estes e estas as poderán e acaso deberán cumplir un papel importante nela, pero sempre desde a igualdade, mesmo desde o igual dereito de homes e mulleres a acceder ao ministerio ordenado e as distintas responsabilidades na comunidade. É o bautismo e non o ministerio o que forma a comunidade-pobo de Deus. Por iso, é o bautismo, asumido como chamada a participar no proxecto de Xesús, o que da o dereito a cada bautizado a participar plenamente nos procesos de decisión da súa Igrexa, co-responsables para facer o que fixo Xesús:"levarlle a Boa Nova aos pobres e a liberación aos cativos” (Lc 4). No evanxeo de Marcos (Mc 3,31-35), Xesús propón unha comunidade alternativa a comunidade xudea, unha comunidade circular que se organiza arredor seu. Unha comunidade caracterizada “pola inclusividade, a circularidade, a posibilidade equidistante de acceso a Deus a través de Xesús e a redefinición das relacións afectivas primarias”.

e) Finalmente, unha Igrexa con perspectiva ecuménica.
O diálogo interconfesional e interrelixioso é unha das necesidades máis urxentes da Igrexa do futuro. Por iso escribiu H. Küng a súa coñecida tese: “Non hai supervivencia sen unha ética mundial; non hai paz mundial sen paz relixiosa; non hai paz relixiosa sen diálogo entre relixións”. A actual situación mundial corrobora a tese do teólogo suízo…

Sempre comprirá ter en conta, para que isto sexa verdade e non unha falsa aparencia, que o verdadeiro ecumenismo supon achegarse ao outro, superandoi a eterna tentación de querer conquistalo.

4. Somos Igrexa, ¿o futuro da Igrexa Católica?

O pesimismo e o "pensamento único" (que nos quere convencer de que hoxe xa non hai máis ideoloxía viable que a ideoloxía neoliberal e o sistema económico de mercado total; coma o letreiro que o Dante puxo na porta do inferno: "abandonar toda esperanza" en calquera utopía de cambio transformador) foron creando dentro e fora das igrexas a "síndrome NNA": “Non hai Ningunha Alternativa”.

Este pensamento tamén está particularmente metido na Igrexa, onde un pretendido "realismo" esterilizante impide a moitos seguir apostando pola utopía do Reino de Deus que anunciou o Mestre de Nazaret. Afortunadamente, o que é un rotundo fracaso é precisamente a pretensión de impor un "pensamento único"; e na Igrexa, a pesar dos medos esterilizantes e dos cansazos paralizantes, xorden constantemente aquí e acolá movementos libres que manifestan a liberdade do Espírito que sopra onde quere e como quere. "Onde está o Espírito de Deus alí hai liberdade", vida e esperanza; esa esperanza activa nunha vida en liberdade e xustiza é o único antídoto contra a paralizadora síndrome NNA. O Movemento Internacional Somos Igrexa é o antídoto máis forte que naceu nos últimos anos contra esta síndrome paralizante que tamén infectou aos cristiáns. Un movemento eclesial (de dentro da Igrexa) capaz de ir aglutinando numerosas organizacións e redes locais ou internacionais que queren renovar a vida da Igrexa, porque contrariamente aos seus acusadores están… ¡convencidos de que a Igrexa aínda ten moita vida!

Tendo presente e sabendo aproveitar a revolución nas comunicacións nos anos 90, un dos meirandes logros desa plataforma renovadora da Igrexa foi crear un espacio de comunicación libre, democrática, descentralizada, descolonizadora e rápida entre os católicos e cristiáns de todo o mundo que apostan confiados por un cambio da Igrexa desde a base. A través do espacio libre de Internet crebáronse os estreitos límites localistas das igrexas e a información relixiosa e social filtrada polos medios que están suxeitos ó poder. Por iso, os coordinadores de Somos Igrexa recoñecían hai uns anos nun documento difundido pola rede:

"Gracias a tecnoloxías novas coma o e-mail, dispomos de posibilidades inauditas para dialogar sobre a nosa Igrexa e o seu liderado, non só como grupos nacionais, senón tamén como comunidade internacional de fe e esperanza. Podemos falar en moitas linguas sobre o futuro da nosa Igrexa e sobre as maneiras en que a nosa comunidade de fe e os seus líderes podan ser máis fieis ó Evanxeo".

Esta plataforma pode ser unha ocasión excepcional para vivir a verdadeira catolicidade e unha aposta ecuménica seria da Igrexa, e, de paso, aprobar a súa asignatura pendente coa modernidade, se a xerarquía ollara para ela con amor dialogante e deixara de botarlles enriba os cancerbeiros da ortodoxia esterilizante, que, esquecendo aquelo de "o sábado é para ó home e non o home para o sábado", andan a "previr" aos católicos do "perigo de chegar a contaxiarse a través de Internet" e demais medios de comunicación. Pode que, a pesar dos medos duns e a miopía de outros, o berro Somos Igrexa se vaia convertendo nunha canle para a forza transformadora do Espírito, e troque a síndrome NNA en esperanza dunha vida nova que non sexa só para o outro mundo.Só a esperanza transformadora pode neutralizar a síndrome NNA e tódalas síndromes paralizadoras na Igrexa e na sociedade. Así falou recentemente Pedro Casaldáliga de Somos Igrexa:

“Somos Iglesia es una "movimentación" a lo largo y ancho de toda la Iglesia de Jesús, que son las varias iglesias que profesan su nombre y anuncian su Reino. Nunca como hoy, diferentes sectores de la Iglesia, y concretamente el laicado, han sido tan libres y creativos, tan adultos y corresponsables en la lectura bíblica, en el pensamiento teológico, en la liturgia, en los ministerios, en las pastorales, en la acción social…Están creciendo, en el mundo, un clamor y ya una acción en torno a un verdadero proceso conciliar; que continúe y actualice y amplíe el Vaticano II; que responda a las grandes urgencias eclesiales y a las grandes expectativas de la Humanidad, hija de Dios”.

O Movemento Somos Igrexa difundiu nestes ultimos anos varios documentos. Salientamos cinco: Documento fundacional "Manifesto ao pobo cristián. A reforma que desexamos". "Dores de parto dunha Igrexa para o terceiro milenio". "Un Papa para o tempo que despunta". "Declaración do Sínodo do Pobo de Deus", “Chamamento a favor dun Proceso Conciliar, coa participación activa do Pobo de Deus”

1) Documento fundacional "Manifesto ao pobo cristián: A reforma que desexamos".

O Manifesto ou “Petición” xurdiu a mediados do ano 1995 en Austria, que padecía unha vaga de integrismo xerárquico mal aturado polo pobo cristián. Naceu un documento no que en cinco puntos se facían unhas reivindicacións que pronto foron firmados po medio millón de persoas. Os cinco puntos viñan afirmar:

1. A construcción dunha Igrexa máis fraterna, na que poidan participar tódolos crentes nas decisións importantes, superando o abismo entre cregos e leigos.– 2. Plena igualdade de dereitos da muller, particularmente no acceso ó diaconado e o misterio sacerdotal.
3. Libre elección dos curas para casarse ou non casarse.
4. Valoración positiva da sexualidade como parte integrante do ser humano querido por Deus, superando a fixación da moral en cuestións sexuais, para acentuar outros temas como os dereitos dos pobres, a xustiza, a paz e a defensa da natureza.
5. Mensaxe de ledicia en lugar de mensaxe de esperanza, con máis comprensión para as persoas en situacións difíciles na Igrexa.

Poucos meses despois, case dous millóns de firmas se viñeron sumar a estas en Alemania. De aquí pasou a Suíza e Italia, e logo a Bélxica, Francia, Holanda, Inglaterra, Irlanda, Chequia, Hungría… logo navegou ata Canadá e Estados Unidos, para estenderse por países de América Latina (Brasil, Venezuela, Colombia, Bolivia, Chile, Nicaragua…) frica (Kenya, Surafrica…) Asia (India, China…) e Oceanía (Nova Celandia, Australia…) facendo unha inmensa e imparable bola que xa non é unha cousa de catro progresistas centroeuropeos, senón dos cinco continentes.

En Portugal e España non tardou en acadar tamén un eco. Con todo, en España o avance da plataforma veu sendo lento. Escepticismo por antigos fracasos, falla de dinamismo nas persoas e as comunidades, falla de vontade de apoio; mesmo por parte de xente que non tiña por que sentir receo dunha corrente que quere moverse claramente dentro da realidade da Igrexa, con liberdade e propostas renovadoras, pero no respeito da súa fe e da importancia dos ministerios na Igrexa. Tamén atrancos, censuras, ameazas e … medos; consignas e mesmo un certo boicot descualificador, particularmente nalgúns medios de comunicación da Igrexa. Inflúe moi especialmente a falla de coñecemento e apoio nas parroquias, células básicas da estructura eclesial, porque os párrocos ou descoñecen ou non ousan falarlle dela ós seus fregueses, aínda que estean en privado de acordo. En Galiza tivemos pronto noticia do Manifesto e fíxose no ano 1996 unha boa recolleita de firmas que foron enviadas a Madrid. Tras da ralentización do proceso ulteriormente, de novo retomouse o espírito de Somos Igrexa, e os sectores máis renovadores da Igrexa galega empezamos a reflexionar sobre el e a darlle máis publicidade, sobre todo nas revistas Encrucillada e Irimia. A reflexión deu como resultado a elaboración dun novo punto sobre a "Inculturación da Igrexa nos pobos do mundo". Un punto que reflectira algo urxente para moitos pobos, como é o caso galego: a súa identidade étnica e a necesidade de que o Evanxeo se enraíce na cultura e a lingua de cada pobo. Do contrario, o documento adoecería de eurocentrismo, pecado capital por ter nacido en Centro Europa e non en frica, Asia ou América Latina.

Non nos pareceu unha cuestión sen importancia, senón unha necesidade urxida da lei de encarnación do cristianismo, que esixe que toda actuación cristiá se faga carne entre as xentes e o territorio no que se desenvolve; sobre todo cando se trata dunha cultura minoritaria, ameazada pola cultura dominante, pois está en xogo o privilexio dos pobres. Fronte ó imperialismo das culturas e linguas dominantes (inglés, español ou alemán), as linguas minoritarias adoitan ser o reducto dos pobres ou dos que apostan pola súa causa. Iso en Galicia resúltanos clarísimo, o galego é a lingua que mantén o pobo humilde, secularmente agraviada, anque nos últimos tempos fora aproveitada polos medios do poder nun esforzo por granxearse a amizade dos que sempre denigraron, coa conivencia da Igrexa. En 1998 o berro "Somos Igrexa" xuntou a miles de romeiros neses encontro popular da Igrexa galega que ano tras ano quere unir fe e identidade galega, tradición e renovación; foi a XXI Romaxe de Crentes Galegos.

O Manifesto ampliouse despois, dando lugar a un novo Documento de dez puntos:

Como cristián/a comprométome a seguir construíndo:

1. Unha Igrexa solidaria e testemuñalmente pobre, seguidora da mensaxe de Xesús e comprometida coa liberación dos empobrecidos, oprimidos e excluídos do mundo.
2. Unha Igrexa de irmáns e irmás na que as mulleres e os homes teñamos a posibilidade de acceder en igualdade de dereitos a calquera ministerio ó servicio das comunidades.
3. Unha Igrexa participativa e democrática na que todos e todas, por medio das igrexas locais, poidamos participar na elección dos nosos ministros e ministras.
4. Unha Igrexa na que o celibato sexa o froito da libre elección persoal, sen que constitúa norma de obrigado cumprimento para nada, nin para ninguén.
5. Unha Igrexa na que a sexualidade se valore de forma positiva, como unha dimensión importante do ser humano, aberta nas súas diversas posibilidades e expresións; e que recoñeza a capacidade de decisión sobre a base da conciencia persoal.
6. Unha Igrexa que non ameaza, nin exclúe a ninguén, acolledora e comprensiva, cunha mensaxe baseada no Amor de Deus ós seus fillos e fillas, na gran chamada a vivir en comunidade e construír a fraternidade.
7. Unha Igrexa comprometida coa defensa da Natureza, Creación de Deus, no respeito ó medio ambiente.
8. Unha Igrexa multicultural e inculturada na que a diversidade de imaxes, linguas e expresións da fe nos enriquecerán a todos e axudarán a atopar novos camiños para achegarnos a Deus.
9. Unha Igrexa comprometida co ecumenismo e nun proceso de encontro con outras relixións nas que tamén se nos revela Deus.
10. Unha Igrexa aberta a traballar con outras persoas e grupos sociais que, aínda partindo de concepcións diversas, nos encontremos sinceramente na loita pola xustiza social, a paz, a liberdade e a felicidade para tódolos seres humanos.

Entre o 10 e o 12 de Outubro de 1998 Somos Igrexa tivo un encontro internacional en Roma para conmemorar o 35o Aniversario da apertura do Concilio Vaticano II, que significou o meirande cambio na Igrexa católica nos últimos séculos. Nese "Incontro Internazionale del Popolo di Dio" participaron case medio milleiro de delegados e delegadas dos distintos países. Fixérono simbolicamente na basílica de San Paulo "extramuros" para orar e para celebrar unha fermosa eucaristía. En xullo de 1999 Somos Igrexa organizou en Roma o Forum Europeo de Católicos (FEC), que fixo unha declaración final cristalizada nun fermoso Credo: “Camiñando construímos e somos Igrexa”.

2) "Dores de parto dunha Igrexa para o terceiro milenio"
Un documento aparecido no ano 2000, tráenos unha completa información sobre a presencia da plataforma renovadora nos distintos países e pobos do mundo. Os nomes do movemento en cada país son tremendamente expresivos. Desde a pioneira austríaca Plataforma Nós Somos Igrexa co seu "Chamamento ó Pobo de Deus", ou o tirolés Por unha Igrexa máis humana, e o belga Por unha Cara diferente da Igrexa e a Sociedade, ata o sinxelo nome dos norteamericanos, ingleses e irlandeses: We Are Church ("Nós somos Igrexa"), que asumiron literalmente traducido os irmáns de Portugal e Brasil: Nós Somos Igreja, e o máis sinxelo dos españois e sudamericanos: Somos Iglesia-SI, que asumimos no galego Somos Igrexa.

3) "Un Papa para o tempo que despunta. Bispo de Roma e Pastor Universal".
Este documento veu a luz con ocasión do vinte aniversario do actual papa polaco, céntrase na idea do Papa que queremos para o terceiro milenio. Co que se manifesta que se acepta o que pode representar a súa figura, igual que se manifestou anteriormente o valor do ministerio sacerdotal –renovado-. Afírmase aquí que se quere un líder capaz de ler os signos dos tempos co seu pobo, que recoñeza particularmente o espertar das mulleres e o seu dereito a ser chamadas ó ministerio, e igualmente o dereito de mulleres e homes a exercer ese ministerio como célibe ou casado. Un papa respectuoso coas conciencias dos católicos/as e que impulse un verdadeiro diálogo teolóxico para promover unha sa diversidade de opinión na Igrexa. Un papa que saiba recoñecer a pluralidade cultural dos cristiáns e a necesidade de inculturar a fe nas diversas realidades nas que se vaia enxerindo. Un pioneiro que invite a tomar iniciativas que axuden a un desenvolvemento adulto da fe e a responsabilidade de tódolos fieis da Igrexa, cunha clara e sincera aposta ecuménica. En fin, un líder que saiba ser verdadeiro profeta incansable na promoción da igualdade, a paz e a xustiza para os pobres.

4) "Declaración do Sínodo do Pobo de Deus".
Dado en Roma, en outubro de 2001, con ocasión do Sínodo dos bispos reunido tamén na cidade eterna.

5) “Chamamento a favor dun Proceso Conciliar, coa participación activa do Pobo de Deus”.
Unha chamada para un concilio verdadeiramente protagonizado polo pobo de Deus, non só polos bispos, en Setembro 2002 en Madrid.

Algúns apuntamentos que debe ter en conta Somos Igrexa e tódolos movementos renovadores na Igrexa para poder ser hoxe realmente alternativa de futuro.

1) Non existe nin pode existir o cristianismo puro, o que existe é sempre a Igrexa, como obxectivación relixiosa do cristianismo, coa súa organización e o seu exercicio de poder, aínda que un poder exercido realmente domo servico, na escoita de todo o pobo de Deus. Como se dixo máis arriba, o carisma e o poder son necesarios sempre na fe-relixión, pero non excluintes.

Hans Küng, pouco despois de que o Vaticano lle retirase as licencias para ensinar como teólogo católico a na Facultade de Tubinga, e ante os moitos estímulos que recibíu para que se botase fóra da Igrexa, escribiu un fermoso artigo no que daba razón de por qué permanecía na Igrexa. A súa razón fundamental resumíaa dicindo "porque son cristián" e debullábaa en oito razóns– experiencias:

(i) Porque na Igrexa comunidade de fe, asume e acolle unha gran historia da que vive, que lle dá vida.
(ii) Porque el é Igrexa e non quere dimitir confundíndoa co seu aparato e a súa administración.
(iii) Porque na Igrexa ten a súa patria espiritual.
(iv) Porque lle está agradecido pois é moito o que recibiu dela.
(v) Porque non lle gustan as alternativas que se lle presentan: individualismo ou outra institución que tarde ou cedo reproducirá semellantes erros.
(vi) Porque non cre na Igrexa utópica ideal senón na transformación da que hai.
(vii) Porque ama á Igrexa como é e tamén como pode chegar a ser.
(viii) Porque Xesucristo convenceuno coa súa causa e a Igrexa, malia as súas infidelidades segue sendo representante da causa de Xesús.

2) Necesidade de asumir os distintos niveis de "sermos" Igrexa:

(i) Nivel de usuarios. Os clientes, tanto os ocasionais en actos relixiosos, as masas que viven a súa propia relixiosidade de caracter popular, como os clientes das parroquias e santuarios.
(ii) Nivel de escola. Partícipes dunha certa sabedoría sobre a vida e sobre Deus.
(iii) Nivel de pertenza. Asociados, unhas veces máis conscientes e outras inxenuos pero sinceros; ás veces críticos serenos e non amargados; ás veces críticos e receosos cunha pertenza que resulta difícil; ás veces como membros satisfeitos e agradecidos, sanamente orgullosos incluso, como cando nos emocionaron Oscar Romero ou Casaldáliga; ás veces, incluso, trátase dunha pertenza crucificada que coñece a inquina, a maledicencia, a represalia, a incomprensión, a excomunión teórica ou práctica de tipo agresivo.
(iv) Nivel de militancia adulta e de fidelidade. Sermos apóstolos activos, como realmente quixo Cristo, como precisa a sociedade e como a Igrexa nos pide. Suxeitos activos que asumen e reclaman sen complexos, e con normalidade responsable, obrigas e dereitos, e tarefas, como desde hai tempo están facendo os movementos laicais. Fieis de permanencia contrastada por unha vida en Igrexa e coa Igrexa.

Xesús viviu o proxecto do Reino nunha doble dinámica:o pequeno grupo e o gran grupo, a pesar de que sospeitara que a masa o podería abandonar en calquera momento… os máis pobres están moitas veces precisamente nesa xente con pouca capacidade organizativa e protagonista, pero que teñen dereito a ser integrados nas decisións na medida en que queiran e saiban. É por iso, que as parroquias seguirán existindo como referencia fundamental para a meirande parte dos cristiáns, aínda que deban existir grupos máis conscientes e creativos de formas novas de ser Igrexa, de xeito máis participativo, comunitariao e laical.

3) Un estilo de facer Igrexa verdadeiramente democrático-comunitario, acolledor e respeituso. Sen loitas polo poder e polo control, pois isto rematou afogando numerosos movementos renovadores na historia da Igrexa, convertíndoos naquelo mesmo que querían cambiar… É o perigo de un tipo de institucionalización que acabe reproducindo a dialéctica do amo e o escravo da que fala Hegel: os escravos reproducen a ideoloxía do amo en canto acceden aos mesmos postos de poder.

4) Ante as tensións entre os grupos progresistas, camiñar cara a un equilibrio entre os máis volcados cara a “cuestión social” e os máis volcados cara a “cuestión eclesial”, buscando a necesaria complementriedade entre o cambio social que necesita toda a sociedade e o cambio eclesial que precisa urxentemente a Igrexa. Pero sabendo estar sempre en garda fronte ao perigo de que os grupos eclesiais de reforma da Igrexa se polaricen nas cuestións internais eclesiais, e, corrompidos pola ideoloxía liberal, esquezan as cuestións sociais. En definitiva, esquecendo aos pobres, que deben ser o lugar teolóxico fundamental da Igrexa, para o encontro co Deus vivo e o proxecto do Reino.

5. Un apunte sobre a Igrexa galega e española.

a) O sociólogo Bernardo García Cendán facía na revista Encrucillda (no 121, xaneiro 2001) unha análise crítica da Igrexa galega na entrada do novo milenio. Salienta en primeiro lugar o “desequilibrio anómalo” entre as actividades de planificación diocesana e as da base, sobre todo a parroquial. En gran parte dos casos, as comunidades parroquiais resultan ben incapaces de ser realmente “luz do mundo e sal da terra”, como pedía o Mestre, e só lles queda que non lles apaguen a “chama que aínda fumega”(Is 42,3). Gran parte dos líderes clericais séntense cansos e impotentes –entre outras cousas por ir vellos-, reaccionando escéptica ou negativamente ante os “planos de ilusos entusiastas”que lles chegan dos colectivos diocesanos, as veces ben activos e máis creativos ca eles. Nalgunhas ocasións non sen certa razón e noutras por aquelo da raposa e as uvas, que, como non lles chegaba, reaccionara dicindo: “Non as quero, están verdes”. E os leigos, aínda que formen grupos máis animosos, en moitos casos tampouco chegan a ser moi creativos, e están pouco conectados cos planificadores, que veñen a ser coma os creativos das empresas, aínda que con menos eficiencia na filosofía da xestión.

Polo que respecta á vida dos grupos, movementos e comunidades base, fala o experto da “comechón de ansiedade” que padecen, sobre todo por non chegar de xeito máis a longo prazo aos mozos, desinteresados mesmo polas propostas máis avanzadas. Os máis progresistas destes grupos están en torno áos grupos galeguistas: As revistas Irimia e Encrucillada aglutinan e serven de enlace a diversos grupos e comunidades. Dous encontros anuais resultan especialmente salientables neste momento: A Romaxes de Crentes Galegos, romería popular que celebra este ano 2002 as súas vodas de plata e convoca cada ano entre cinco e seis peroas de toda Galiza. E o Foro Relixión e Cultura en Galiza, de caracter máis reflexivo e intelectual, aínda que quere ser sempre profundamente vivencial, adoita convocar entre trescentas e catrocentas persoas. A Asemblea de Crentes Galegos, ten vocación coordinadora dos diferentes grupos renovadores da Igrexa.
Do lado dos grupos máis informais, están as Comunidades Cristiás de Base, Comités Oscar Romero, Mulleres Cristiás Galegas, Relixiosas no mundo rural, Encontros no Adro, Pasantías Teolóxicas, Escola de Espiritualidade, Pascua Xove, Urca e Dumio (as tres da mocidade); tamén algúns movementos especializados que aínda quedan dos tempos nos que estaba neles a miltancia máis preparada da Igrexa (HOAC, Movemento Rural, Movemento Estudantil, Movemento Junior…). Somos Igrexa ten unha presencia nestes grupos, e participa nos encontros de enlaces da Corriente Somos Iglesia de España, en Madrid. Ademais, está o voluntariado parroquial e os movementos diocesanos (o mellor organizado é o Secretariado de Catequese de Galiza, que coordina as diversas delegacións diocesanas), os movementos de apostolado organizados desde diversas congregacións relixiosas, e os novos movementos, de carácter moi conservador, que foron medrando ultimamente en toda a Igrexa: Camiño Catecumenal (os “Kikos”), Movemento Carismático e o rexurdido movemento de Cursiños de Cristiandade, Opus Dei e (con menos implantación) Comunión e Liberación …

Como indicaba antes, sen desmerecer o labor dos grupos extraparroquiais, penso que, onde é posible… as parroquias deben ser centro aglutinador da vida cristiá comunitaria, nas que eses outros grupos poden e deben colaborar, e cumprir aquelo da roda pequena que fai mover a grande, nunha dinámica minorías-maiorías na que poidan caber, a carón dos grupos selectos máis comprometidos, os crentes sinxelos que nunca poderán entrar neles, e que forman parte dos pobres do Evanxeo.

b) Polo que respecta a Igrexa renovadora no resto de España (deixamos aquí o panorama da Igrexa máis oficial e conservadora) hai un panorama de gran riqueza e variedade. Conta desde hai décadas con movementos renovadores fortes non só na capital (Madrid), senón en Cataluña, Euzkadi, Andalucía… s veces, esta realidade é demasiado un océano de persoas que están en varios grupos, que aparecen e desaparecen rápidamente; estes grupos están en diferentes plataformas de coordenación que se interpenetran e solapan de maneira caótica e anárquica. En liñas xerais, parece que tenden a debilitarse os grupos que naceron nos anos 70-80, máis polarizados pola cuestión sociopolítica; en troques, tenden a fortalecerse e organizarse mellor os grupos máis polarizados pola cuestión eclesial, pola reforma evanxélica da Igrexa. Somos Iglesia foi un elemento motor e catalizador de todos estes movementos, respeitando a súa orixinalidade e peculiariedade.

O Congreso de Teoloxía, organizado desde hai máis de vinte anos pola Asociación de Teólogos y Teólogas Juan XXIII é, posiblemente, o máis importante foro de reflexión teolóxica (intelecual e vivencial) do movemento renovador da Igrexa en España. Expresión disto é o amplo número de colectivos, grupos e publicacións que o apoian, que son unha manifestación bastante completa dos grupos renovadores de Igrexa

Grupos: Asociación de Teólogos Laicos, Centro "Evangelio y Liberación ", Colectivo de Cristianos por la Paz, Comités de Solidaridad "Oscar Romero”, Comunidades Cristianas Populares, Coordinadora de Religiosas en Barrios, Cristianos por el Socialismo, Iglesia de Base de Madrid, Justicia y Paz, MAS, MOCEOP, Vanguardia Obrera, Vivarium (Centro de Estudios Intercultural), Jóvenes Acción Católica (JAC), Juventud Obrera Cristiana (JOC), Movimiento Rural Cristiano (MJRC), Juventud Estudiante Católica (JEC), Colectivos Verapaz por la Justicia y la Paz, Comunidades Cristianas de Andalucía, Comunitats Cristianes Populars, Comité con Zaire y frica Central, UNIS, Comité de Solidaridad San Atanasio, Comité de Solidaridad con Perú, Grupo de Reflexión Cristiana Fray Pacifico de Pobladura.

Revistas e editoriais: Alandar, El Ciervo, Exodo, Herria-2000 Eliza, Foc Nou, Iglesia Viva, Misiones Extranjeras, Moralia, Proyección, Questions de Vida Cristiana, Razón y Fe, Sal Terrae, Saó, Selecciones de Teología, Selecciones de Libros, Tiempo de Hablar, Presencia Joven, Frontera, Utopía (Revista de Cristianos de Base), Encrucillada, Irimia, Militante, Juventud Obrera, Escuela y Utopía, Trabajadores Unidos (IV), Editorial Trotta, Cuadernos de Fe y Secularidad, Misión Joven, Editorial Nueva Utopía, E.C.O.E., Concilium, Editorial El Almendro, Editorial Verbo Divino, Cuadernos de Teología Popular, Sin Fronteras, Sinite, Editorial Manantial, En Sintonía.

Somos Iglesia chámase en España corrente. Corrente, ou proceso de converxencia por unha Igrexa renovada entre xente comprometida na transformación da realidade; mellor que a expresión movemento, pois non quere ser un movemento máis, senón unha plataforma que pretende aglutinar –sen entrar en competencia nin pretender eliminiar– a tódolos grupos, movementos, persoas, comunidades… de acción renovadora na Igrexa, que asuman os puntos básicos do seu Manifesto. Pedro Casaldáliga adoita definir a Somos Iglesia como unha "movimentación", máis que movemento. Por iso, S. I. busca o meirande número posible de lugares comúns de contacto e acción con sectores de Igrexa, para camiñar nun amplo proxecto colectivo; un proxecto sinxelamente operativo que non supoña máis burocracia organizativa. Gran parte dos colectivos e publicacións antes sinalados manifestaron claramente o seu apoio desde o comezo: (Alandar, Utopia, Exodo, Iglesia Viva, Razón y fe, Sal Terrae, Misión Joven, Antena Misionera, En frontera, Tiempo de hablar El Ciervo, Focnou, Cristianisme i justicia…).

Actualmente está embarcado, sobre todo, no “Chamamento a favor dun Proceso Conciliar, coa participación activa do Pobo de Deus”, que será neste outono e quere convocar ao meirande número de redes e movementos renovadores da Igrexa no mundo.

O MEU CREDO
Victorino Pérez. Ferrol, febreiro de 1998

Creo no amor incondicional de Deus Pai-Nai.
Creo que os homes e as mulleres, os animais e as plantas,
a materia inerte e o Cosmos todo
son obra do seu amor xeneroso derramado na Creación,
este mundo non rematado que imos recreando cada día.
Creo que o seu espírito está mergullado nas entrañas da materia
e que desde ela aflorou en nós, os homes e as mulleres,
para facerse materia autoconsciente,
para chegar a sermos interlocutores privilexiados do seu Eu,
para sermos alguén que sente dentro de si o seu Alguén.
Creo na súa "misericordia entrañable",
no seu corazón de Nai infinita
que nos ata con "lazos de amor e cordas de tenrura" (Os 11)
e se abaixa ata a nosa miseria para levarnos da súa man
Creo que o Pai é o Deus liberador comprometido co seu pobo
– tódolos pobos da terra–,
pois escoita cada día as súas "queixas contra os opresores" (Ex 3)
Creo no Deus que loita connosco nas nosas loitas de cada día.
Creo en Xesús Cristo, o Fillo de Deus
metido na nosa carne e na nosa historia,
a encarnación do amor liberador de Deus,
galileo que falaba arameo,
comprometido coa lingua, a cultura
e a realidade dos pequenos
– "os pobres, ignorantes e pecadores" do seu tempo–.
Mestre que falou e loitou, mostrándonos un camiño de vida;
que morreu baixo a opresión dos poderes políticos e relixiosos
e resucitou para a nosa salvación,
abríndonos un camiño de vida para sempre alén da morte.
Creo no Espírito Santo, o Pacificador e Defensor,
a forza de Deus,
o alento de Cristo resucitado,
que nos conduce cara a verdade plena
e nos comunica a forza da súa resurrección.
Creo que o Espírito do Señor alenta á Igrexa
comunidade de irmáns e irmás,
comunidade de iguais,
familia dos seguidores de Xesús onde acollemos a súa mensaxe,
celebramos a presencia de Cristo resucitado,
collemos a forza do seu sacramento
e somos enviados aos pobres e a tódolos que sofren.
E creo na forza da xente, dos amigos/as e compañeiros/as na loita,
e tamén na forza dos homes e mulleres de tódolos pobos da terra
de tódalas linguas, culturas, razas e relixións,
para acoller ao Deus liberador e realizar o seu proxecto.

Principais redes internacionais para a Reforma da Igrexa

– Movemento Internacional Somos Igrexa (IMWAC).
É o grupo coordinador fundamental de Somos Iglesia-We Are Church. A súa riqueza e amplitude ten o contrapunto de que a gran diversidade de liñas que ten no seu seno, pode poñer en perigo a súa pervivencia. Recibe diferentes nomes segundo os distintos países: Somos Iglesia (España; e en Mexico, Perú, Argentina, Venezuela, Colombia, República Dominicana, Uruguay, Bolivia, Chile…), Somos Igrexa (Galiza), Som Església (Catalunya), Nós Somos Igreja (Portugal e Brazil), Wir sind Kirche (Austria. Alemania), Nous Sommes Aussi l’Eglise (Francia), Pour un autre Visage d’Eglise et Societé (Bélxica), Noi Siamo Chiesa (Italia), Kerk Hardop (Países Baixos), We Are Church-UK (Inglaterra), We Are Church-Gui an Phobaisl (Irlanda), Catholics of Vision (Canadá), We Are Church-USA, We Are Church Coalition (India), We Are Church –New Zeland, Australians Networking for Reform (Australia)… e tamén en Polonia, Rusia, Kenia, Tanzania, Sudáfrica, Sri Lanka, Filipinas, Japón…

– Rede Europea de Igrexa en Movemento – Church on the move – European Network (E.N).
Nesta gran rede coordínanse sobre todo grupos de países do Norte de Europa, aínda que últimamente tamén empezan a estar presente xente de Portugal, España e Italia. Conta cunha secretaría e organiza anualmente un encontro para abordar algunha cuestión monográfica. Prestan moita atención ás cuestións sociais e, ademais das cuestións de reforma da Igrexa. Ademais doutros grupos de IMWAC apuntados xa, están: Partenia de Francia, Italia… Fédération des Réseaux du Parvis-Chrétiens en Liberté (Chrétiens sans frontières, Croyants en liberté, Eglise en dialogue, Jonas, Evreux sans frontières, Femmes et Hommes en Eglise, Plein Jour…) e Droits et Libertés dans les Eglises, de Francia, Een Ander Gezicht van de Kerk e Vlaamse Werkgroep Mensenrechten in de Kerk de Bélxica, Initiative Kirche von Unten e Initiative Christenrechte in der Kirche de Alemania, Emmaus Rychnov nad Knesnou da República Checa, Bokor de Hungria, Catholics for a Changing Church e Living Word Trust de Inglaterra, Brothers and Sisters in Christ de Irlanda, etc.

– Movemento para a Ordenación da Muller – Women’s Ordination Wordlwide (W.O.W.).
Aglutina a grupos feministas de Igrexa que persiguen a plena igualdade entre homes e mulleres para acceder ao ministerio sacerdotal. No seu seo distinguense dúas tendencias: unha céntrase na cuestión do sacerdocio femenino, tentando diferenciar este obxectivo de outras cuestións; e outros grupos tentan plantear a cuestión do sacerdocio femenino dentro dun marco máis amplo de obxetivos de liberación da muller.

– Católicas polo Dereito a Decidir (C.D.D.)-Catholics for Free Choice (C.F.F.C).
Unha rede de grupos que está presente en diferentes países de América do Norte e do Sur, así como en Europa. Ten unha visión ampla e integral dos dereitos da muller e os seus membros son moi activas. Nela hai diferentes sensibilidades e estratexias: uns grupos apostan máis por un traballo de base, tendendo pontes con outros sectores eclesiais e sociais, outros grupos teñen unha orientación máis cara a relación con dirixentes políticos e sociais, medios de comunicación, donantes económicos poderosos, etc.

– Organizacións Norteamericanas para a Reforma (N.O.A.R.) – Catholic Organisations for Renewal (C.O.R.).
Un movemento que agrupa a diferentes grupos renovadores da Igrexa Norteamericana: Call to Action, Catholics Speak Out, Association for Rights of Catholics in the Church, Save our Sacrament, Future Church, etc.

– Federación Internacional de Sacerdotes Católicos Casados (F.I.S.C.C. – I.F.M.C.P.).
Presente en máis de trinta países. Conta cunha estructura estable e formalizada. Dentro dela, cabe destacar a Federación Latinoamericana por una Ministerialidad Renovada, nome que expresa a súa aspiración a enfocar a cuestión da Ministerialidade de forma máis ampla que a problemática específica dos curas casados.

– Asamblea Pueblo de Dios de América Latina y el Caribe (A.P.D.).
Trátase dun movemento macroecuménico que busca o diálogo e o traballo entre correntes ideolóxicas diversas para afrontar cuestións de tipo social (débeda externa, dereitos humanos…). Actualmente encontrase en proceso de redefinición. Tiene un importante componente de católicos y referentes en prácticamente tódolos países de América Latina e Caribe.

– Red Bíblica Latinoamericana y Caribeña (REBILAC).
Trátase dunha rede de grupos de base que promove a lectura popular da Biblia, sobre todo entre sectores empobrecidos, tentando desde ela valorar e interpretar o mundo no que vive a xente, e tentando que desa lectura saia unha acción transformadora eficaz.

– SERPAJ – Comités Oscar Romero.
É a coordinación internacional destes grupos, centrados na defensa dos dereitos dos pobos empobrecidos e a cooperación no seu desenvolvemento. Teñen moita presencia en España e América Latina.

– Cristianos por el Socialismo (C.P.S.).
Nos 70 e 80 foi unha rede internacional importante, hoxe bastante debilitada, pero cun activo histórico que non se debe ignorar.

– Comunidades Cristianas de Base – Comunidades Eclesiais de Base – Communautés de Base.
Outra vella rede dos anos 60-70 que sigue activa nos países de Europa (España e Francia, sobre todo) e América Latina. Os seus membros participan habitualmente noutros grupos.

[ Enviar este texto ]